Zawiera wizje abstrakcyjnej rewolucji - walki klasowej. Wzorce tej rewolucji wywodzą się z rzeczywistości: przewrót Cromwela w Anglii, powstanie listopadowe w Polsce i Wielka Rewolucja Francuska. Również w bohaterach możemy zauważyć wzorce rzeczywistych rewolucjonistów np. w Pankracym możemy zauwazyć cechy Cromwella, Dantona czy Robespierre’a, natomiast Hrabia Henryk reprezentuje poglądy Krasickiego.

Racje rewolucjonistów
Do buntu przeciw panom pchnął ich głód , nędza oraz ucisk w sytuacji gdy szlachta żyła w przepychu, niemoralności, a popełniane zbrodnie uchodziły im bezkarnie. Jednak mimo tylu upokorzeń jakie doświadczyli ze strony szlachty głoszą teraz równość, wolność oraz powszechną własność i ateizm.

Racje arystokratów
Uważają się za odwiecznych obrońców i nauczycieli prostego ludu, budowniczych tradycji i historii wielu pokoleń. Teraz głoszą hasło honoru, obrony własności rodów i wiary chrześcijańskiej.

Autor przedstawia racje obu stron, lecz wyraźnie nobilituje arystokrację. Rewolucjonistów, przedstawia jako zdemoralizowanych, głoszących apoteozę zbrodni, bluźnierstwa i grabieży przedstawicieli motłochu. Ale arystokratom też przypiął etykietki: pozornie pobożni, dumni, lecz w chwili klęski tchórzliwi, podli i nie brzydzący się zdradą - Hrabia Henryk - unikalny wyjątek. potwierdzający regułę.

Rewolucja?
· sytuacja w której zło walczy ze złem - zwycięzyć może tylko zło - elemnt nie-boski, czysto ludzki
· jest fałszem; głoszone ideały są pretekstem, prawdę zawierają słowa „umarł król niech żyje król”, czyli motłoch zajmie miejsce pokonanych, a i tak dalej będzie robić to samo.
· idea zła, rewolucji, jest skazana na zagładę. Jedyną racją, która może zwyciężyć jest dobro. Pankracy już czuł się zwycięzcą, lecz Chrystus - uosobienie dobra - oślepił go swym blaskiem. Zwycięzcą nie została żadna ze stron konfliktu lecz dobro.

Pomocne konteksty :
· prowidencjalizm

„Szewcy”
Rewolucja jest nieuchronna. Jednak nie potrafi ona stworzyć dobra (filozofia racji cząstkowych). Dzieło utworzone przez człowieka nie może być lepsze od dzieła Boga. Według filozofi prowidencjalizmu jedynym kreatorem historii jest bóg. Człowiek nie może ingerować w tok historii. Z jego działania może wyniknąć tylko zło, masy społeczne zmierzają ku demokratyzacji życia, co zagraża indywidualności. Witkacy zgadza się z poglądami Nitzschego - neguje demokracje i religię. Rozwój cywilazacji zmierza do unicestwienia indywidualizmu. Uratować morze tylko awangardyzm artystyczny (przezycie metafizyczne).

Trzy kręgi rewolucji w Szewcach.
1. Przewrót Scurviego przy pomocy Dziarskich Chłopców - faszyzm
„Arystokracja się przeżyła: to nie ludzie - to widma! Za długo nosiła na sobie ludzkosć te widmowe los. Kapitalizm to złośliwy nowotwór, który zaczął gnić, zjadać i gangrenować organizm, który go wydał - oto dzisiejsza społeczna kultura. Trzeba zreformować kapitalizm, ni niszczyć inicjatywy prywatnej”
„Jak będziecie tacy, każą was wszystkich powywieszać bez sądu! Od czego mamy władzę?”

2. Szewska rewolucja - socjalizm
„Ale jak tu porównac dwa mózgi? Nie porównać - choć i to trudno - ale zrównać. Otóż pracować będą tak samo -chodzi o tę nieprzyjemność”
Pragną ,aby każdy za tą samą pracę otrzymał tę samą płacę.
„Więc czemu pan tego nie zacznie? Czy wy myślicie, że my musimy robić rewolucje od dołu, nawet wtedy gdy ona od góry bez kompromisów zrobiona być mogła? Każdy zostanie na swoim miejscu. Kto nie chce pracować w nowym ustroju - kula w łeb, a opornym wytrąca się od razu broń z ręki, pozbawiając ich podwładnych im ludzi. Czymże jest dowódca batalionu bez batalionu - kukłą w mundurze”
Pragną znieść granice między narodami, cofnąć kulturę, ale bez tracenia jej wartości duchowych
3. Towarzysz X i Towarzysz Abramowski - ustrój technokratyczny
Dążą do unifikacji człowieka
„Szkoda tylko, że my sami nie możemy być automatami”
Przywódcy są anonimowi, wskutek mechanizacji ludzie zostają pozbawieni życia wewnętrznego. Wszyscy działają tak samo. W podobny sposób myślą. Ostatnia wizja rewolucji jest niczym innym jak odzwierciedleniem obaw samego autora.

Witkacy a rewolucja
· obala mit o możliwym szczęściu lud płynącym z rewolucji.
· „jak przejdziecie tę linijkę, będziecie tacy sami jak my”
· rewolucja obraca się przeciwko samym twórcom.
· rewolucja prowadzi do dyktatury

„Przedwiośnie”

Piekło
· mordowanie kobiet i dzieci w biały dzień
· rozstrzeliwanie
· znęcanie się nad nie dobitymi
· tortury przebiegle skomplikowane, aby się nasycić i ubawić widokiem cierpienia
Rewolucja wyzwala w człowieku zarówno te najgorsze jak i te najlepsze instynkty. Jednak Żeromski ukazał tylko te pierwsze.
· krew płynie ulicami
· rzeki pełne krwi
· stosy trupów stają się wyżerka dla ryb
· odnawiają się zadawnione zatargi - zemsta
· panuje ulica, anarchia, policja jest bezsilna wobec przemocy
· brak towarów, pozamykane sklepy, banki nie wydają kapitałów, nie wypłaca się pensji
· rugowano z mieszkań
Ocena rewolucji przez matkę Cezarego:
„Jeśli to (…) pospolita grabież.” Nowi ludzie powinni sami wytworzyć przedmioty muzealne, a nie zabierać je innym - tak każdy potrafi gdy ma siłę”
Inaczej uważał Cezary:
„Rewolucja (…) to konieczność, wyższa ponad wszystko. Jest to prawo moralne”
Do postępowania w taki sposób rewolucjonistów upoważnia cierpienie, wyzysk, krzywda, katusze przymusowego ubóstwa, jarzmo służby, wieloletni niewola. Cezary poznał rewolucję z definicji, brał udział w wiecach i zebraniach. Czasem nawet w tłumie pędził do więzień, gdy wywłóczono z lochów różnych białogwardzistów, reakcyjnych, generałów, wsławionych okrucieństwem, i gdy ich mordowano. Sam długo czekał na samowolne egzekucje przypatrywał się ludzkim szaleństwom, gdy zabijano powoli, wśród błagań skazańców o rychlejszą śmierć. Cezary widział śmierć, cierpienie, które niesie za sobą rewolucja. Jednak nie zauważył, że rewolucja niszczy jego matkę, która nie jadła, chudła z dnia na dzień i wcale nie spała. Wyjeżdżała na wieś i tam żebrała o jedzenie. Później pracowała w porcie. Pchnięta przez dozorcę upadła na drogę i tak zakończyła życie.
Czyściec

Cezary wstąpił do wojska jak wszyscy jego koledzy. ”Nie pałał ci on entuzjazmem do wojaczki, ani myślowo i przekonaniowo, pragnął wojować z Sowietami, ale musiał iść w obawie niesławy”. Nie chciał być biernym obserwatorem. Zadziwiał go entuzjazm polaków: usłyszał „mowy robotników i przywódców robotniczych - lecz z tym najeźdźcą który kraj nachodzi, łani i zamienia w inny, niosąc czerwone sztandary”

Baryka widział jak najeźdźca niszczy wszystko na swej drodze, nie widział tu ideałów, które rzekomo on głosi. Tam gdzie wcześniej były żelazne mosty - poprzetrącana gnaty; drewniane mosty - niedopalone kikuty.

Udział Cezarego w wojnie po stronie polskiej jest formą kataharis. natomiast Seweryn Baryka zrehabilitował się w Legionach.

Raj - rewolucja techniczna
Opowieść Seweryna Baryki o szklanych domach rozpoczyna się w stylu biblijnym, co nadaje podniosły i uroczysty nastrój. Mit szklanych domów jest kontynuacją programu wszechogarniającej higieny ukazanego w „Ludziach bezdomnych”
Szklane domy
· czyste; zimą ciepłe, latem chłodne
· kolorowe, zależne od natury okolicy, natchnienia artysty i upodobań mieszkańców
· tanie, bo przy ich budowie nie ma malarzy, cieśli, stolarzy, dom buduje się w 3-4 dni
· fabryka jest kooperatywną własnością pracowników, techników, artystów
· nie palą się
· ekologiczne - nie wycina się lasów, nie zabija zwierząt

„Folwark zwierzęcy”

Tutaj też wyróżnić możemy ten sam schemat. Najpierw piękne ideały:
„Każdy, kto chodzi na dwóch nogach jest nieprzyjacielem.
Każdy kto chodzi na czterech nogach lub posiada skrzydła jest przyjacielem.
Żadne zwierzę nie będzie nosiło odzieży.
Żadne zwierzę nie będzie spało w łóżku.
Żadne zwierzę nie będzie piło alkoholu.
Żadne zwierzę nie zamorduje innego zwierzęcia.
Wszystkie zwierzęta są sobie równe”
Póżniej zwierzęta po pokonaniu tyrana Jonesa otumanione demagogią świń były zadowolone, choć pracowały kilkakrotnie ciężej niż dla rzekomego tyrana. (Można to doszukiwać się parodii Rewolucji Październikowej w Rosji, a pod postaciami zwierząt ważniejszych jej przywódców.) Śmierć Majora i walka o władzę między Napoleonem, a Chyżym. Zwycięża Napoleon, wysuwa fałszywe oskarżenia przeciwko konkurentowi i wypędza go szczując psami (gwardią przyboczną). Powstaje nowa elita władców - świnie.
Degeneracja elit rewolucji
· świnie nie pracują - rozkazują
· tylko one w całości mają mleko, owoce i spożywają litr piwa dziennie
· sypiają w łóżkach Jonesa i ubierają się w ciuchy jego żony
· są nieomylne
· Napoleon - despotyczny władca, wymagający bezwzględnego posłuszeństwa
· przyboczna gwardia (dziewięć psów ) - terror i groza
· wprowadzono reżim bardziej okrutny niż przed powstaniem; praca ponad siły i śleope wykonywanie rozkazów
· zamiast sprawiedliwości - kłamstwo i szpiegujące psy.
· wycofują się i zmieniają hasła rewolucyhjna na takie jak „Żadne zwierzę nie zamorduje innego” - „bez powodu” itp.
· zaprzyjaźniają się i upodobniają do ludzi
Rewolucja to obraz rewolucji Październikowej w Rosji, a rządy Napoleona to dyktatura Stalina. Major to Lenin, a Chyży to Trocki. Oczywiście w rodzinie Jonesa widzimy rodzinę carską. Wizja przewrotu jest wizją rewolucji bolszewickiej wytykającą jej wszystkie ujemne cechy i piętnującą ją. Mamy tutaj ten sam morał dotyczący rewolucji - jest zła, a „punkt widzenia, zależy od punktu siedzenia”.

Biblia i mitologia – stare, ale nadal stanowią jeden z wielu wątków literatury, sztuki czy chociażby naszego codziennego języka .Są one podstawą kultury europejskiej.

Sztukę grecką ukształtowały warunki etniczne i kult dla tradycyjnych bóstw lub narodowych bohaterów. To właśnie wierzenia greków spowodowały, że w Grecji, Tracji, Macedonii, a także na Sycylii są piękne i do dziś zachwycające budynki. Jednym – zapewne znanym wszystkim jest Partenon – świątynia poświęcona Atenie jako bogini mądrości. Wspaniałe są również Propyleje (monumentalny budynek bramny), świątynia Nike, Teatr Herodesa Attyka, Erechtejon (miejsce dawnego kultu Ateny, Posejdona i Erechteusza) oraz Teatr Dionizosa. Natomiast Katedra w Syrakuzach na Sycylii jest chyba jedyna budowlą, która nieprzerwanie od wczesnego V w. Aż do dziś służy celom religijnym. Kiedyś była to świątynia Ateny potem zamieniona została na chrześcijański kościół.

Mitologia jest również inspiracją twórczą dla wielu pisarzy. Na tej płaszczyźnie stanowi niewyczerpalne źródło mitów i motywów. Artyści nieraz czerpią z niej wątki i tematy, a bohaterów mitologicznych często czynią postaciami swoich utworów. W mitologii występują także archetypy np. marzyciel – Ikar, zbuntowany wobec bogów społecznika Prometeusz, kochająca matka – Demeter.

W języku potocznym znajdujemy także wiele słów, wyrażeń i zwrotów o antycznym pochodzeniu. Nazwy: „Apollo”, „Pegaz”, „Mars”, „Wenus” funkcjonują na co dzień, a wyrażenia typu pięta Achillesa, stajnie Augiasza, węzeł gordyjski, puszka Pandory, nić Ariadny czy syzyfowa praca są używane nawet przez ludzi nie znających dobrze mitologii.

Biblia jest to niewątpliwie arcydzieło literackie. Decyduje o tym bogactwo wątków niewyczerpany skarbiec wzorów osobowych, postaw i tematów. Do niej odwoływali i odwołują się artyści całego świata, czerpiąc z niej tematy i wątki.

Sztuka pierwszych chrześcijan była symboliczna, wiele przedstawień oddawało sceny i przedmioty dobrze znane wiernym, bo związane z Kościołem. Na dziełach przedstawiali sceny z Biblii np. ukrzyżowanie Jezusa Chrystusa, Ostatnia Wieczerza, czy kuszenie Adama i Ewy przez węża. W sztuce plastycznej można wyróżnić przede wszystkim piękny ołtarz Wita Stwosza w Kościele Mariackim. Jednak niewątpliwie wielkim osiągnięciem architektury są bazyliki i kościoły chrześcijańskie. Zachwycają one ogromem i pięknością. Do najwspanialszych należą: Bazylika św. Piotra w Watykanie, Kościół Mariacki, Bazylika św. Pawła w Rzymie i Kościół San Clemente w Rzymie.

Poprzez literaturę do języka potocznego weszło wiele zwrotów biblijnych używanych powszechnie, tj. owoc zakazany, wieża Babel, Sodoma i Gomora, salomonowa mądrość, trąby jerychońskie.

Jest wiec faktem, że tradycja antyczne są żywe. Inspirują twórców i wciąż się do nich nawiązuje.

Najbardziej odległe dzieje narodu żydowskiego, narodu wybranego przez Boga zostały zapisane w biblii. Pan szczególnie upodobał sobie Izraelitów, z nich wywodzą się wszyscy prorocy. Bóg powołując Mojżesza na pośrednika między sobą a ludem daje ludziom przywódcę. Mojżesz bowiem wyprowadza współziomków z niewoli egipskiej. Jednakże prawdziwym wybawicielem narodu żydowskiego jest sam Bóg. On to nakazuje ustami Mojżesza, by każdy Żyd zabił baranka i jego krwią oznaczył drzwi domu. Uchroniło to domowników od śmierci, gdy w tym samym czasie w każdym egipskim domu zmarła przynajmniej jedna osoba. Wówczas to Faraon zgadza się na odejście Izraelitów. Wkrótce jednak zmienia decyzję i wszczyna pościg. Ale Bóg nie opuszcza swego ludu. To za jego sprawą rozstępuje się morze, przepuszczając wędrowców, a zalewając prześladowców zaś żydzi zmierzają do ziemi Obiecanej, płynącej mlekiem i miodem. W czasie tej wędrówki Stwórca zawiera ze swym ludem przymierze na górze Synaj. Jego owocem był Dekalog, którego przykazania stanowią wytyczne postępowania Żydów. Bóg cały czas pomaga Izraelitom w tej czterdziestoletniej wędrówce. Zsyła im mannę z niebios i daje wodę ze skały, aby nie pomarli z głodu i z pragnienia. Mimo tylu łask naród wybrany nie umie tego docenić, a wielu nawet odwraca się od niego. Zostają jednak ukarani za swoją pychę przez zesłanie jadowitych węży. Pod koniec wędrówki umiera Mojżesz.
Jego następca Jozue wprowadził Izraelitów do Ziemi Obiecanej. Wszystkie znaki jakie poczynił Jahwe wobec tego narodu, świadczą o Jego szczególnych zamiarach i planach wobec Izraelitów. Wkrótce Maria pochodząca z rodu Dawida wydała na świat Zbawiciela - Jezusa Chrystusa. Nie został on nigdy zaakceptowany przez Żydów, gdyż przyszedł na świat, aby ich zbawić, a nie uwolnić spod panowania Cezara. Większość Żydów do dziś czeka na swojego Mojżesza.
W czasach największych prześladowań państwo polskie otwiera swe bramy dla tych “wiecznych wędrowców”. W roku 1558 król daje im prawo do osiedlania się w Polsce. Wówczas to napływa duża fala uchodźców żydowskich, która znajduje swój dom w naszym domu. Jednakże nigdy nie dochodzi do całkowitego spolszczenia tej nacji żydzi zachowują swoją religię, język i kulturę. Ludzie ci bardzo często byli odrzucani przez społeczeństwo polskie z racji swej odrębności.
Na ziemiach naszego kraju Hitler podczas II wojny światowej rozpoczął realizacje swojego planu zagłady tego narodu. Wojna ta była gehenną dla żydów.
Lata powojenne przyniosły nowy ustrój. Władze komunistyczne zdawały się być przyjaźnie nastawione do obywateli polskich pochodzenia żydowskiego. Zmiana w kierownictwie partii w 1956 r. przynosi również zmianę nastawienie do mniejszości żydowskiej. Słynne wówczas było hasło, głoszone również przez Gomułkę, podkreślające szowinizm i nacjonalizm Polaków “Polska dla Polaków”.
Kolejna zmiana systemu związana z objęciem władzy przez “Solidarność”, przyniosła unormowanie stosunków z Izraelem.
Postać Źyada bardzo często pojawia się w literaturze polskiej, gdyż był on nierozerwalnie związany z obrazem naszego społeczeństwa.
Największy polski wieszcz Adam Mickiewicz daje obraz Żyda w “Panu Tadeuszu”. Ukazany tam Jankiel to patriota, bardzo mocno związany z obecną ojczyzną i przeżywający wszelkie klęski i zwycięstwa narodu polskiego. Koncert Jankiela to potwierdzenie troski i miłości do tego kraju, w którym on “wieczny tułacz” znalazł dom. Zna on bardzo dokładnie historię Polski, którą odzwierciedla w koncercie. Jankiel jest właścicielem karczmy, której architektura wskazuje na żydowskiego budowniczego: “Z przodu jak karczma” “Z tyłu jak świątynia”, “…z daleka karczma chwiejąca się, krzywa, podobna do Żyda, gdy się modląc kiwa”.
Odmiennie mniejszość żydowską traktuje Krasiński w “Nieboskiej komedii”. Humorystycznie określa ich jako Przechrztów, należących wraz z chłopami i robotnikami do obozu rewolucjonistów. Autor określa walczących jako ludzi pozbawionych ideałów, kierujących się odwetem za lata poniżenia i biedy. Przechrzci zabardzo pragną wykorzystać rewolucje do własnych celów, chcą bowiem utworzyć królestwo Izraela. Rola jaką im w swym dramacie przydzielił Krasiński, podkreśla jego antyżydowskie poglądy.
Nastroje antysemickie wywołane i podsycane wśród części społeczeństwa przez Rosję, były jednym z etapów polityki prowadzonej przez zaborcę. Rosja chciała w ten sposób, z jednej strony odwrócić uwagę Polaków od sytuacji politycznej, z drugiej dokonać wewnętrznego skłócenia społeczeństwa polskiego. Dlatego wszyscy wybitniejsi pisarze pozytywiści jednogłośnie wystąpili przeciwko tym tendencjom. Eliza Orzeszkowa w swym felietonie “O Żydach i kwestii żydowskiej” wygłasza protest przeciwko dyskryminacji Żydów. Zwraca ona uwagę, na niezwykle bogatą kulturę tej nacji. Walczy o tolerancję religijną. Wskazuje na ogromny wkład Żydów w dorobek kultury Polaków. Kwestię żydowską porusza również Maria Konopnicka w noweli “Mendel Gdański”. W utworze tym autorka przedstawia tragizm tytułowego bohatera, któremu przyszło żyć w czasach narastającego antysemityzmu i prześladowań. Mendel to prawy człowiek, patriota i dobry obywatel. Poniżenie godności człowieczej godzi go w samo serce i zabija miłość do tego miasta, w którym żył on, jego przodkowie i miał nadzieje że będą żyć też jego potomkowie. Niestety postępujący nacjonalizm był przyczyną tragedii nacji żydowskiej, która został poddana brutalnym atakom przemocy ze strony marginesu społecznego kierowanego przez różne sfery.
Prus w “Lalce” ukazuje los kilku Żydów, którzy chcą stać się pełnoprawnymi Polakami jednakże wobec szowinistycznego stanowiska społeczeństwa, ludzie ci powracają do swojej dawnej religii i kręgów żydowskich. Przykładem może być doktor Szuman, czy M. Szlangbaum. Doktor Szuman był uważany za dziwaka, gdyż “posiadając” majątek leczył darmo i o tyle tylko o ile było mu to potrzebne do studiów etnograficznych. W młodości chciał się ochrzcić, ponieważ zakochał się w chrześcijance. Śmierć wybranki była dla niego ogromnym ciosem Szuman próbował się otruć. Od samobójstwa uratował go jednak kolega. Porzuca praktykę lekarską i zajmuje się badaniem włosów Słowian. Szuman pod pływem Szlangbauma zmienia swe poglądy na temat Żydów: “Weź pan Meinnego, Bö rszego, Lussale, Murksa, (…) a poznasz nowe drogi świata”. To żydzi je utorowali, ci pogardzeni, prześladowani, ale cierpliwi i genialni. Doktor postanawia zmienić swe życie i zająć się interesami. Oszukany przez Szlangbauma weryfikuje te poglądy “Genialna rasa te żydzi, ale cóż to za bajki”.
Henryk Szlangbaum brał udział w powstaniu styczniowym, po klęsce którego jest wysłany na Sybir. Po powrocie do ojczyzny pragnie zbliżyć się do społeczeństwa polskiego zmienia nawet swoje miejsce zamieszkania. Teraz dopiero poznał prawdziwe oblicze Polaków, przez których nie został zaakceptowany. Odepchnięty powraca do swojej dawnej dzielnicy i religii staje się człowiekiem podejrzliwym.
Najgłośniejsze dzieło M. Osbrowskiej “Noce i dnie” ukazuję postacie żydów w pozytywnym świetle. Żydówka Arkuszowa swego czasu była dożywiona przez panią Ostrzeńską. Odwdzięcza się ona Barbarze, ostrzegając ją przed planami Kalinickiego dotyczącymi sprzedaży Serbinowa. Jest do końca lojalna wobec Barbary. Natomiast Szymszel z Korzy, który występuje w powieści jest bardzo biedny. Zajmuje się handlem, wydawałoby się że najbardziej niepotrzebnych rzeczy. Nie potrafili uprawiać roli. Otrzymuje od Bogumiła owies do dosiewania pól, którą marnotrawi. Ale nigdy nie zapomina tego gestu. Odwdzięcza się po latach, pomagając owdowiałej Barbarze wydostać się z miasta. Jest świadomy tragedii tysięcy ludzi, uchodzących z miasta, dzięki którym jednak dobrze zarabia. Mówi, że wolałby nigdy nie widzieć tych pieniędzy i tej nędzy ludzkiej.
Niezwykłą oryginalnością swych utworów urzeka Bruno Schule. Był on prozaikiem i krytykiem literackim wyznania mojżeszowego. Jego opowiadania podkreślają urodę miasteczek żydowskich. Zginął w getcie jako ofiara holocaustu.
Dzieje kobiety - Żydówki, która przeżyła piekło holocaustu przedstawia Nałkowska w opowiadaniu “Dwojra zielona”. Tytułowa bohaterka relacjonuje swe przeżycia wojenne. W 1943 r. straciła męża podczas pobytu w getcie ciągle ukrywała się podczas akcji Niemców na strychu. Gdzie pozostawała nawet do czterech tygodni, mając do jedzenia tylko kilka cebul i kaszę. W noc sylwestrową straciła oko, gdyż pijani Niemcy urządzili sobie polowanie na Żydów. Zabili wówczas 65 osób. Sytuacja w jakiej przyszło jej żyć wywoływała w niej uczucie lęku i osaczenia. Traktowana była jak zwierzę. Chciała przeżyć by dać świadectwo prawdzie i myślała, że ze wszystkich żydów, tylko ona jedna ocalała. Dlatego mimo utraty oka, moralna odpowiedzialność i heroizm losu nakazywały jej walczyć o życie. Przeżyła holocaust, nie chce jednak oskarżać, chce być świadectwem zbrodni. Jej serce zostało wypalone przez przeżyci wojenne. Dlatego jej reakcja jest pozbawiona egzaltacji, wybuchów rozpaczy. Jedynie gesty rozcapirzone palce zakrywające twarz, są przejawem lęku, tragedii, którą widziała i której sama była świadkiem.
Obozy koncentracyjne budowano głównie z myślą o programowych mordach na ludności pochodzenia żydowskiego są tematem opowiadań T. Borowskiego. Daje on przykłady okrutnego przystosowania, przerażającego cynizmu, na jaki może zdobyć się człowiek moralnie zdeprawowany przez obóz. Autor opowiadań przywołuje postać żyda, który dla urozmaicenia, rozrywki wymyślił nowy sposób palenia zwłok ludzkich. Inny Żyd zaś za całkowicie naturalny uważa za zabicie każdego, skoro nie oszczędził nawet najbliższej mu istoty “Mój syn kradł, to go ci zabiłem”. A moralne warunki stworzone przez okupanta doprowadziły żyd Bekera do takich odruchów. Pisarz podkreśla zanik uczuć Bekera jego postępujące zezwierzęcenie. W “Pożegnaniu z Marią” autor maluje portret starej żydówki, która nie doczekawszy mającej także uciec z getta córki i zięcia, wraca tam dobrowolnie, by z rąk oprawców “umrzeć po ludzku”.
Czesław Miłosz w wierszu “Campo di Fiori” nawiązuje do jednego z najtrudniejszych epizodów owych czasów dni zagłady warszawskiego getta. Poeta w wierszu posłużył się kontrastem w ukazaniu obiętej pożarem i śmiercią żydowskiej dzielnicy oraz wesołej muzyki obok kręcącej się karuzeli “salwy za murem getta głuszyła skoczna melodia”. Dramat getta rozgrywa się gdzieś w głębokim tle, podobnie jak stracenie Giordana Brauna. Ludzie ginący za murami byli dla aryjczyków obcy, gdyż mówili innym językiem, uznawali inną religie. Miłosz w wierszu nawołuje innych twórców do protestu przeciwko takiemu traktowaniu ludzi.
O gehennie ludności żydowskiej opowiada M. Edelman, jedyny ocalały przywódca powstania w getcie warszawskim podczas wywiadu z M. Krall. Reportaż “Zdążyć przed panem bogiem” jest dokumentem tamtych dni. Edelman opowiada jak Niemcy mordowali żydów, wywozili do Treblinki. Nikt nie domyślał się skutków tej wyprawy. Ludzie myśleli, że jadą do nowej pracy. Przekonywało ich o tym płacenie za przejazdy. Podróżni dostawali chleb i marmoladę. Zachęciło to do opuszczania getta rozpoczęcia “nowego życia”. Wywiad żydowski usiłowali przekonać o prawdziwym finale tej wędrówki, jednakże mało kto uwierzył. Ludzie byli zbyt zrozpaczeni i przerażeni tym co działo się w getcie. Niemcy wprowadzili numerki na życie, mające ich posiadaczowi zagwarantować przeżycie. Mówiło się także, że ocaleją ci, którzy są w stanie wykazać się jakimś przydatnym Niemcom rzemiosłem. Ale i to okazała się złudne bo w końcu Hitlerowcy przychodzili po wszystkich. Prawdziwy koszmar rozpoczął się po wybuch powstania, kiedy Niemcy podpalali domy. Żydzi prowadzili walkę do końca, mimo druzgoczącej przewagi faszystów. W getcie zdarzały się przypadki samobójstw popełnianych nawet przez całe rodziny. Marek Edelman przeszedł przez to piekło, ale pozostawiło to niezatarty ślad w jego umyśle. Po zakończeniu wojny uczy się medycyny i w ten sposób prowadzi walkę o ocalenie jednostki. Jako lekarz chcę zapewnić ludziom, którym nie może już pomóc, przynajmniej godną śmierć.
Tragiczne losy swych współtowarzyszy podzielili także bohaterowie “Początku” A. Szczypiorskiego. Henryczek Fü chelbuom po ucieczce z getta tuła się wśród aryjczyków i teraz dopiero poznaje swoją inność. Rozumie, że musi zginąć. Irma w czasie okupacji nie przenosi się do getta. Jej wygląd zewnętrzny wogóle nie wskazuje na semickie pochodzenie. Trzykrotnie zmienia mieszkanie i dokumenty. Jest wdową po profesorze rentgenologii, a pustkę po mężu wypełnia porządkowaniem z jego spuścizny naukowej. Ukrywa się jako wdowa pod nazwiskiem Marta Magdalena Gostomska. Jednak przypadkowo napotyka Blutmana konfidenta. Trafia na ulice Szucha. Dzięki pomocy przyjaciół wychodzi z więzienia i przyrzeka sobie, że już nigdy nie przestąpi progu tego gmachu. Tymczasem po wojnie, nie tylko chodziła po tej ulicy, ale nawet pracowała w tym samym budynku. Taki stan rzeczy utrzymywał się do 1968 r. kiedy to podczas rozruchów na tle rasowym do biura wtargnęło trzech mężczyzn, którzy kazali jej opuścić budynek i wyjechać z kraju. Potem zamieszkała w Paryżu. Czuła się upokorzona “miała żal do kraju, któremu przecież tak wiele poświęciła”.
Bronek Lutman to kolejny semicki bohater, który z jednej strony utożsamia się ze swoim narodem, ale za cenę swego życia wydaje na śmierć swoich współtowarzyszy.
Los rosyjskiego Żyda ukazał G. H. Grudziński w “Innym świecie”. Człowiek ów dostał się do więzienia, za to, że sprzeciwił się używania skrawków skóry do zelowania butów. Został skazany z poragrafu “za szkodnictwo w przemyśle”. Znosił on dzielnie warunki obozowe, będąc dumny ze swego syna kapitana lotnictwa. Załamał się jednak kiedy pokazano mu fotografie syna i zaczęto wmawiać, że zwykły więzień nie może mieć syna w Armii Czerwonej. Grudziński przytacza również dzieje Żyda, którego poznał w więzieniu w Witepsku, a po latach spotkał go w Rzymie. Człowiek ten przychodzi do Grudzińskiego po rozgrzeszenie, bowiem miał nadzieje, że autor go zrozumie, bowiem sam przeżył łagry. Grudziński jednak nie potrafi zaakceptować jego czynów. Żyd opowiada mu jak dostał się do obozu, za odmowę wyjazdu w głąb kraju, był bliski końca, kiedy to z racji wykształcenia przydzielono go do baraku technicznego. Wówczas pod groźbą powrotu do lasu złożył fałszywe zeznanie obciążające czterech komunistów niemieckich i tym samym skazując ich na śmierć.
Motyw Żyda przejawia się w literaturze polskiej, przez cały czas “od chwili pojawienia się tej nacji w społeczeństwie polskim. Nie zawsze ten obraz utrwalony na kartach książek był pozytywny. Żyd zawsze pojawiał się jako wieczny tułacz”, który nigdzie nie jest witany z otwartymi ramionami. Biblijna wędrówka Żydów właściwie nigdy nie została zakończona, bo na całym świecie znajduje się tysiące Żydów, którzy jeszcze nie dotarli do Ziemi Obiecanej.

Antygona chce sprzeciwić się rozkazowi Kreona o zakazie grzebania zwłok jej brata, Polinejkesa, uznanego za zdrajcę kraju. Twierdzi, że według prawa bogów dusza niepogrzebanego zmarłego nigdy nie zazna spokoju, a zwłoki na pewno zostaną zhańbione. By temu zapobiec, planuje wraz z siostrą pogrzebać ciało. Nie kryje żalu i bólu. Rozmawia z Ismeną na ten temat, ale ona, bojąc się gniewu Kreona, a jednocześnie chcąc być w zgodzie z prawem, odmawia pomocy. Antygona postanawia działać sama.

Pojawia się Kreon. Przypomina o swoim prawie do tronu po śmierci Edypa. Mówi, że dobro państwa jest dla niego najważniejsze. Ogłasza decyzję o zakazie pochówku. W tym momencie dowiaduje się od strażnika, że ktoś przed chwilą wbrew jego zakazowi pochował ciało. Kreon wpada w gniew, rozkazuje pojmać winnego, odgrzebać zwłoki i postawić straż.

Antygona podejmuje kolejną próbę pogrzebania zwłok. Tym razem zostaje przyłapana i odprowadzona do króla. Przyznaje się do czynu. Oświadcza, że woli śmierć niż pozostawienie ciała brata bez pochówku. Ma świadomość, że łamie prawo króla, ale mówi też o prawie boskim, którego musi przestrzegać. Dla niej jest ono ważniejsze od królewskiego. Antygona chce ponieść konsekwencje swego czynu. I kiedy zjawia się Ismena z zamiarem wzięcia na siebie połowy winy, nie zgadza się.

Pojawia się Hajmon ? narzeczony Antygony, a syn Kreona. Prosi o wolność dla skazanej. Król tłumaczy potrzebę konsekwencji, ukarania kogoś, kto łamie prawo. Musi dotrzymywać wobec poddanych danego słowa. Lud jest oburzony wyrokiem. Twierdzi się, że władca nie powinien wydawać takiego zakazu, zaś śmierć Antygony uznaje się za sprzeczną z prawem bogów. Kreon złości się coraz bardziej, ale nie ustępuje. Kłócą się. Hajmon wybiega. Kreon wydaje polecenie zamknięcia Antygony w skalnej grocie.

Pojawia się Tyrezjasz, który namawia Kreona do zmiany decyzji. Radzi odwołać wyrok. Starzec przepowiada śmierć syna, żałobę w domu i konflikt w Tebach. Władca zgadza się pogrzebać Polinejkesa i uwolnić Antygonę. Niestety, jest już za późno. Dziewczyna wiesza się w grocie na chuście. Nie wytrzymuje tego Hajmon i ?w gniewie na ojca mordy? popełnia samobójstwo. Na wieść o śmierci syna zabija się Eurydyka ? żona Kreona. Władca rozpacza po stracie najbliższych.

Porządek boski zatriumfował nad porządkiem ustanowionym przez człowieka. Prawa natury i wola bogów okazały się silniejsze niż rozporządzenia władcy.

Czasownik - odmienna część mowy określająca czynność lub stan. Odpowiada na pytania: ?co robi?? i ?co się z nim dzieje??.
1. Czasownik odmienia się przez:
1. czasy ? teraźniejszy, przyszły, przeszły
2. osoby ? pierwsza(ja), druga(ty), trzecia(on, ona, ono)
3. liczby ? mnoga i pojedyncza
4. rodzaje ? w liczbie pojedynczej: żeński, męski i nijaki, w liczbie mnogiej: męskoosobowy i niemęskoosobowy
2. Czasownik występuje w:
1. trybach ? rozkazujący, przypuszczający, oznajmujący
2. aspektach ? dokonany, niedokonany
3. stronach ? bierna, czynna zwrotna

Odmiana czasowników przez osoby to koniugacja.

Tryby czasowników (ad. 2.1.)
a) oznajmujący ? informuje o wykonywanej czynności, np. idę, czytam, uczę
b) przypuszczający ? wyraża czynności lub strony, które przypuszczalnie mogłyby się odbyć. Tryb ten tworzy się przez dodanie końcówki ?-by?, np.:
- czytałbym, czytałabyś ? razem, jeśli końcówka ?by? występuje po czasowniku
- by czytał, byś czytał ? osobno, jeśli końcówka ?by? występuje przed czasownikiem
- osobno z zakończeniami wyrazów ?-no?, ?-to?
- trzeba by, można by, warto by, osobno
c) tryb rozkazujący ? służy do wydawania nakazów i zakazów, poleceń i próśb. Tworzy się go przez dodanie odpowiednich końcówek do tematu czasu teraźniejszego. W trybie rozkazującym nie rozróżniamy czasów.

1) Słabości traktatu wersalskiego

Traktat w Rapallo – podpisany został przez Niemcy i Rosję bolszewicką. Oba państwa łączyła niechęć do postanowień traktatu wersalskich. Jego skutkami były zbrojenia Niemiec wbrew jego postanowieniom.

Traktat w Locarno (1925r) – podpisany przez Niemcy, mówił o nienaruszalności granic Francji i Belgii. Jego skutkiem był wzrost opozycji Niemieckiej na arenie międzynarodowej.

Liga narodów – była pierwszą próbą utworzenia międzynarodowego systemu bezpieczeństwa (zapobiegania wojnom). Jej słabość wynikała przede wszystkim ze sprzecznych dążeń państw, które wzajemnie blokowały swe wysiłki, i braku udziału niektórych mocarstw w jej pracach.

2) Rosja Bolszewicka

Lenin – twórca państwa radzieckiego, oficjalnie wprowadził tzw. czerwony terror. W 1918 r. został on ranny w wyniku zamachy i odtąd stopniowo wycofywał się z życia politycznego.

Lew Trocki – organizator Armii Czerwonej i bliski współpracownik Lenina. Jeden z kandydatów na przywódcę ZSRR.

Józef Stalin – dyktator z ZSRR, jego władza miała poparcie w całym systemie organów instytucji i organizacji.

Indoktrynacja – systematyczne i zorganizowane wpajanie przekonań politycznych.

Wielka czystka – okres w historii ZSRR, który doprowadził do całkowitego zlikwidowania partii leninowskiej oraz śmieci milionów zwykłych, niewinnych ludzi.

Kołchozy – spółdzielcze gospodarstwa niemające własności prywatnej.

Sowchozy – gospodarstwa państwowe.

Łagry – obozy koncentracyjne.

Gułag – centralny zarząd obozów.

Kolektywizacja wsi (uspołecznienie) – przymusowe uspołecznianie ziemi i produkcji rolnej.

NEP – nowa ekonomiczna polityka. Zezwolono wtedy na działalności niewielkich prywatnych firm oraz kapitału zagranicznego, głównie w rolnictwie i handlu w celu polepszenia sytuacji politycznej. NEP bardzo szybko przyniósł pozytywne zmiany. Komuniści obawiali się jednak, że polityka ta doprowadzi do odrodzenia kapitalizmu. Dlatego też Stalin, po umocnieniu swojej władzy bardzo szybko zerwał z tą polityką.

Industrializacja (uprzemysłowienie) – rozpoczęto wówczas ogromne inwestycje. Budowano głównie zakłady przemysłu ciężkiego, kopalnie i elektrownie.

Charakterystyczne cechy gospodarki ZSRR:
- likwidowanie własności prywatnej
- centralne zarządzanie gospodarką

Charakterystyczne cechy ustroju politycznego ZSRR:
- pozbawienie obywateli podstawowych swobód
- dyktatorskie rządy Stalina
- podporządkowanie życia społeczno – politycznego ideologii komunistycznej
- władza oparta na terrorze

3) Faszyzm we Włoszech

Faszyzm – ruch społeczno – polityczny o charakterze antydemokratycznym, totalitarnym.

Idea faszyzmu jest sprzeczna z:
- suwerennością narodu
- ideą rządów parlamentarnych
- wolnością polityczną

Według faszystów najważniejsze było PAŃSTWO.

Marsz na Rzym (1922r.) – 40 tys. Faszystów wyruszyło do Rzymu z zamiarem przejęcia władzy drogą zamachu stanu. Udało się obecny król (Wiktor Emanuel III) powierzył Mussoliniemu zadanie sformułowania nowego rządu.

Charakterystyczne cechy faszyzmu:
- w państwie faszystowskim nie ma demokratycznej reprezentacji społeczeństwa
- nie przestrzega się praw człowieka
- władza spoczywa w ręku wodza i partii faszystowskiej

Kontrybucja – kara pieniężna nakładana na państwo przegrane w wojnie przez państwo wygrane.

4) Nazistowskie Niemcy

Wizja świata wg Hitlera:
- ideologia narodowego socjalizmu (nazizm)
- rasizm
- antysemityzm

Przyczyny przejęcia władzy przez Hitlera (30.01.1933r., drogą wyborów)
- ogólnoświatowy kryzys gospodarczy
- duże bezrobocie
- wzrost popularności polityków obiecujących poprawę warunków życia
- rozbicie i skłócenie innych partii

Mein Kampf – książka napisana przez Hitlera podczas pobytu w więzieniu. Przedstawiła tam swoje poglądy na szereg istotnych kwestii politycznych, m.in.
- chciał zlikwidować postanowienia traktatu wersalskiego odnośnie Niemiec
- chciał zlikwidować inne partie polityczne (oprócz partii nazistowskiej)
- chciał przyłączyć ziemie Słowian jako nowe terytoria niemieckie

Antysemityzm – wrogość wobec Żydów, w hitlerowskich Niemczech przybrał szczególnie ostrą formę.

Metody rządzenia Hitlera:
- indoktrynacja młodych ludzi
- likwidacja niepotrzebnych osób
- wprowadzenie antysemityzmu
- noc kryształowa
- noc długich mieczy
- zawieszacie praw obywatelskich

Ustawy norymberskie (1935r.) – na ich mocy:
- odebrano Żydom obywatelstwo Rzeszy
- zakazano zawierania małżeństw mieszanych oraz unieważniono już zawarte
- usunięto ich ze stanowisk urzędowych
- lekarze i adwokaci żydowscy mogli świadczyć usługi jedynie osobom ich pochodzenia.

Kryształowa noc – miała miejsce z nocy 9 na 10 listopada 1937r. Zdemolowano wówczas 7,5 tys. Witryn sklepowych. Od tego momentu Żydom nie wolno było zajmować się handlem i rzemiosłem.

5) Rzeczpospolita w latach 1919 – 1926

Postanowienia konstytucji marcowej (17 marca 1921r.):
- ograniczenie kompetencji prezydenta
- źródłem władzy jest naród
- trójpodział władzy (ustawodawcza, wykonawcza i sądownicza)
- ochrona życia, wolności i sumienia
- równouprawnienie
- nienaruszalność własności prywatnej
- państwo demokratyczne

Gabriel Narutowicz – pierwszy prezydent niepodległej Rzeczpospolitej, został zamordowany w 1922r., zaledwie kilka dni po objęciu urzędu.

Stanisław Wojciechowski – był współ założycielem PPS oraz działaczem spółdzielczym. Został wybrany na prezydenta po śmierci Gabriela Narutowicza.

Przyczyny zamachy majowego:
- wewnętrzne:
upadek rządu Władysława Grabskiego i Aleksandra Ksrzeńskiego. Kolejny rząd Wincentego Witosa oparty na PSL i Chrześcijańskim Związku Jedności Narodowej, nie miał poparcia społecznego, po wcześniejszej kompromitacji z 1
928r. obawiano się, więc prawicowego zamachu stanu.
- zewnętrzne:
rozpoczęcie wojny handlowej z Republiką Niemiecką w 1925 r., traktat z Locarno

Zamach stanu 12 maja 1926r. (przejęcie władzy przez Piłsudczyków) – Piłsudski sądził, że wystarczy zbrojna demonstracja wiernych mu oddziałów, aby władze RP ugięły się i przekazały rządy. Jednak obecny prezydent Stanisław Wojciechowski odmówił podporządkowania się zamachowcom. W Warszawie doszło do 3-dniowych walk między wojskami Piłsudskiego a oddziałami wiernymi rządowi (12-15 maja). Rząd i prezydent podali się do dymisji.

Sanacja – uzdrowienie stosunków w państwie.

Metody rządzenia obozy sanacyjnego:
- zwalczali system parlamentarny
- stawiali na nadrzędność interesów w państwie
- chcieli wzmocnić władzę wykonawczą
- bezpartyjny blok pracy z rządem (BBWR)

Postanowienia konstytucji kwietniowej (23 kwietnia 1925r.):
- najważniejsze jest państwo
- ustrój republiki prezydenckiej (autorytarny)
- czołowe miejsce posiadał prezydent (kadencja trwała 7 lat), posiadał bardzo szerokie uprawnienia

Porównanie konstytucji marcowej i kwietniowej:
a) konstytucja marcowa
- ustrój demokratyczny
- forma państwa: republika parlamentarna
- naród źródłem władzy
- sejm i senat: organy ustawodawcze
- trójpodział władzy
- niewielkie kompetencje prezydenta
- prezydent mianował rząd zgodnie z żądaniami
b) konstytucja kwietniowa
- ustrój totalitarny
- forma państwa: republika prezydencka
- najważniejsze było państwo i jego dobro, a nie naród
prezydent pierwszym i najważniejszym organem władzy

6) Światowa gospodarka

Interwencjonizm – to teoria ekonomiczna zalecająca bezpośrednie inwestycje państwa w rynek.

Protekcjonizm – polityka ochrony produkcji i handlu krajowego przed konkurencją zagraniczną, głównie za pomocą ceł nakładanych na przywożone, towary oraz koncesji i zakazów.

Plan Dawesa (1924r.) – określono w nim w nim roczne kwoty i zasady spłaty odszkodowań przez Niemcy.

Krach giełdowy – gwałtowny spadek cen akcji

Nowy ład – został opracowany przez zespół doradców. Uchwalono wówczas pakiet praw, mający na celu pobudzenie gospodarki. Prezydent ( Franklin Delano Roosevelt) uzyskał kontrolę m.in. nad emisją pieniędzy, rząd udzielił bankom kredytów, oddłużono farmerów, rozszerzono też świadczenia społeczne.

Kryzys gospodarczy z 1929 r. i następnych latach objawiał się w:
- krachu giełdowym
- fali bankructw
- zmniejszeniu produkcji przemysłowej
- obniżeniu obrotów w handlu zagranicznym (eksport i import)
- zmrożeniu inwestycji
- obniżeniu cen produktów rolnych w większym stopniu niż cen produktów przemysłowych

7) Nauka i technika

Edwin Hubble – odkrył, że im dalej znajdują się galaktyki od Ziemi, tym szybciej oddalają się od niej. Wykazał więc, że wszechświat jest większy niż dotychczas sądzono oraz, że nieustannie się rozszerza.

James Chadwick – odkrył neutron prowadząc badania nad budową atomu oraz zjawisko rozszczepienia jądra atomowego. Było to jedno z najważniejszych odkryć w dziedzinie fizyki jądrowej.

Enrico Fermi – otrzymał Nagrodę Nobla za prace doświadczalne nas sztuczną promieniotwórczością. Jest twórcą pierwszego reaktora jądrowego, uruchomionego w USA w 1942r. oraz współtwórcą pierwszej bomby atomowej.

Aleksander Fleming – odkrył penicylinę, potwierdzając tym samym słuszność maksymy swego idola, francuskiego chemika Ludwika Pasteura.

Taśmowy sposób produkcji – polega na rozdzieleniu całego procesu produkcyjnego na proste czynności. Są one wykonywane kolejno w miarę przesuwania się wytwarzanego przedmiotu na taśmie produkcyjnej.

Guglielmo Marconi – wynalazca radia

Tetralogia pt. „Chłopi” Władysława Reymonta jako obszerny utwór powieściowy przedstawia szczegóły życia na wsi i ukazuje obraz społeczeństwa chłopskiego w przełomowych momentach historycznych. „Chłopi” cechują się przy tym wieloma opisami o charakterze lirycznym, a bohaterowie powieści i zależności między nimi są przedstawione w realistyczny sposób. W utworze Reymonta ważną rolę odgrywają impresjonistyczne opisy przyrody oraz ukazanie jej ogromnego wpływu na życie człowieka. Wielość i różnorodność opisu życia wiejskiego w „Chłopach” pozwala nazwać dzieło Reymonta jako epopeję.

Epopeja to duży poetycki utwór o charakterze epickim opisujący czyny bohaterskie na historycznym tle. Właściwą jej nazwą jest epos. Epopeja to zarazem dzieło literackie przedstawiające dzieje narodu w przełomowym dla niego momencie. Z pewnością powieść „Chłopi” spełnia warunki tej definicji. Mimo, iż nie jest to utwór pisany wierszem i nie występują w nim charakterystyczne dla eposu elementy, takie jak inwokacja, „Chłopi” spełniają szereg założeń epopei i są bez wątpienia utworem, w którym obecna jest liryzacja epiki, szczególnie w opisach impresjonistycznych.

Wiele argumentów przemawiających za tym, powieść Reymonta jest epopeją, wynika z kunsztu i wiedzy samego autora. Reymont, jako syn wiejskiego organisty, posiadał pełną znajomość środowiska, które przedstawił w swoim utworze. Dzięki jego pochodzeniu udało mu się pokazać możliwie bezstronnie i obiektywnie życie na wsi, tak że człowiek nie znający realiów wsi może wyrobić sobie własny światopogląd na ten temat.
Narracja „Chłopów” cechuje się wielopłaszczyznowością widzenia postaci i sytuacji. Losy głównych bohaterów są ukazane na szerokim tle obyczajowym. Inną cechą epopei, którą można znaleźć w utworze Reymonta, jest ukazanie tła historycznego. Ukazana jest sytuacja po Powstaniu Styczniowym, rusyfikacja, świadomość narodowowyzwoleńcza chłopów i ich stosunki z dworem.
Powieść-epopeja powinna również wykazywać bezpośrednie podobieństwa do eposu. Epos posiadał wiele właściwych sobie elementów, takich jak inwokację, porównania homeryckie, realizm szczegółu, retardacje, sceny batalistyczne, obiektywizm narratora i występowanie heroicznych postaci. W gruncie rzeczy niemal wszystkie te cechy można odnaleźć w powieści Reymonta. Jest tu widoczny zarówno realizm szczegółu (opis żniw, jarmarku, pracy na polu) jaki i retardacja, czyli zabieg polegający na wstrzymaniu akcji, przez co zwiększa się napięcie i czas oczekiwania na następne wydarzenie. Autor dokonuje też mitologizacji - upodabnia nieco bohaterów i ich dzieje do mitu. Natomiast doskonałą sceną batalistyczną jest wystylizowany na homerycki obraz bój o las.
Realistycznie przedstawione życie na wsi pełne jest opisów przyrody i wszystkiego z nią związanym. Ukazana jest zmienność pór roku i ich wpływ na życie człowieka. Podobnie widoczna jest nadzwyczajna dbałość o szczegóły przy opisach żniw, wykopków, obyczajów, obrzędów, tradycji, i świąt.

Dlatego też utwór „Chłopi” przedstawia w detaliczny sposób życie społeczności wiejskiej i spełnia szereg elementów eposu. Może być zatem nazwanym polską epopeją życia wiejskiego.

Ballada jest zwykle utworem fantastycznym, opowiadającym o zjawach, upiorach, duchach. Czytając ballady musimy więc wyobrazić sobie, że owe twory ludzkiej wyobraźni istnieją naprawdę. W tym utworze jest jednak odwrotnie. Paradoksalnie wyobrazić sobie musimy coś, czego nie było…

Chciałabym jednak zacząć od innego, równie ważnego aspektu tego utworu, którym jest tytułowa bezludność. W wierszu mamy do czynienia z krainą „niedostępną ludzkim oczom”, jest więc niemożliwe, aby ktoś kiedykolwiek do niej zawędrował. Można więc przypuszczać, że narratorem wiersza nie jest istota ludzka. Poezja daje jednak możliwość kreowania słowami, które są tworzywem podatnym na formowanie tworów imaginacji, a kreatora przestrzeni w niej zawartej można nazwać duchem opowiadania. Jest on bytem, dzięki któremu dowiadujemy się o owej krainie. Bytem, który nie powoduje zachwiania jej bezludności. Bez istnienia tego ducha w wierszu nie byłoby narratora, a to jest niemożliwością.
Pojawienie się więc w refrenach formy osobowej może budzić wątpliwości. Jednak po dłuższym namyśle dojść można do wniosku, że osoba ta lamentuje nad swoją nieobecnością na łące, czym podkreśla jedynie jej niedostępność, dodaje jej tajemniczego wydźwięku.

Okazuje się, że pośród obecnej w utworze przyrody pojawiła się „mgła dziewczęca”, ale nie zdołała się zmaterializować i „spoczęła niezjawiona”.
Mamy tu więc do czynienia z próbą stworzenia kobiety przez przyrodę. Można wysnuć przypuszczenie, że przyroda ta jest pierwotna, nie znająca jeszcze człowieka, dlatego próba ta kończy się fiaskiem.
Wiersz opisuje więc to, co mogło być, ale się nie stało.

Należy podkreślić, że Leśmian umiłował świat nieskażony cywilizacją, bujny, w którym człowiek bądź jeszcze nie występuje, bądź jest integralną częścią przyrody. Ma to wpływ na dalszy bieg akcji w utworze.
Ważnym jest, że proces tworzenia człowieka nie minął bez konsekwencji dla obecnego świata. Ilustruje to strofa trzecia, w której narrator ukazuje niespokojne zachowania prawowitych mieszkańców łąki: żuków, pająków, bąków, kwiatów.

Paradoksalna sytuacja niebytu, którą relacjonuje duch opowieści jest przyczyną do powstania ogromnej ilości zaprzeczeń, które w poezji Leśmiana grają ogromną rolę. Najbardziej wyrazistym jest tu zaprzeczenie i zarazem oksymoron: „spełnione nieistnienie”. Kolejne zaprzeczenie – „nicość” – pojawia się w dziwnym kontekście: „pająk w nicość sieć nastawił, by pochwycić cień jej cienia”. Powoduje to namnożenie nieistniejących pierwiastków w opowiadaniu, które kumulują się by budować przedziwny, pełen elementów fantastyki nastrój.

Czas, w którym sytuacja ta ma miejsce zdaje się być krótką chwilą, mgnieniem oka, dzięki czemu utwór nabiera lekkości.

„Ballada bezludna” znacznie różni się od tradycyjnych ballad, jednak nie odbiega od nich rytmiką. Myślę, że można się pokusić o stwierdzenie, że jest ona balladą niezwykłą!